Toán chuyên 8 · Xây nền chuyên

Số chính phương & chia hết nâng cao

Số dư và chữ số tận cùng của số chính phương, kẹp giữa hai số chính phương liên tiếp, tích các số nguyên liên tiếp.

15 câu trắc nghiệm 5 bài tự luận

1Bài giảng tư duy

Tại sao lại nghĩ ra hướng giải này? Số chính phương có “dấu vân tay” rất đặc trưng — chỉ cần một dấu hiệu không khớp là kết luận được ngay:

  • Số dư: chia 3 dư 0 hoặc 1; chia 4 dư 0 hoặc 1; số chính phương lẻ chia 8 dư 1.
  • Chữ số tận cùng: chỉ có thể là 0, 1, 4, 5, 6, 9.
  • Kẹp: nếu \(k^2 < n < (k+1)^2\) thì \(n\) không là số chính phương.
  • Chứng minh chia hết: phân tích thành tích các số nguyên liên tiếp — tích 2 số nguyên liên tiếp chia hết cho 2, tích 3 số chia hết cho \(1 \cdot 2 \cdot 3 = 6\), tích 4 số chia hết cho \(1 \cdot 2 \cdot 3 \cdot 4 = 24\), tích 5 số chia hết cho 120.
  • Bài “tìm n để ... là số chính phương”: đặt bằng \(k^2\), đưa về hiệu hai bình phương \((k - a)(k + a) = c\).
Dấu hiệu nhận dạng
  • “Chứng minh không là số chính phương” với số rất lớn → xét chữ số tận cùng hoặc số dư (3, 4, 8).
  • Biểu thức bậc hai theo \(n\) → kẹp giữa \((n + a)^2\) và \((n + a + 1)^2\), hoặc đặt bằng \(k^2\).
  • “Chứng minh chia hết cho 6, 24, 30...” → tách thành tích các số liên tiếp.
Bẫy thường gặp
  • Kẹp \(n^2 < A < (n+1)^2\) nhưng quên kiểm tra với các giá trị \(n\) nhỏ (bất đẳng thức có thể chỉ đúng khi \(n \ge 2\)).
  • Nghĩ tích hai số liên tiếp chia hết cho 3.
  • Thử vài giá trị rồi kết luận “luôn đúng”.

2Ví dụ nhiều cách giải

Chứng minh \(n^2 + n + 1\) không là số chính phương (\(n\) nguyên dương)
Chứng minh với mọi số nguyên dương \(n\), \(n^2 + n + 1\) không là số chính phương.
Cách 1: Kẹp

\(n^2 < n^2 + n + 1 < n^2 + 2n + 1 = (n+1)^2\) (vì \(n > 0\)). Nằm giữa hai số chính phương liên tiếp nên không là số chính phương. ∎

Cách 2: Hiệu hai bình phương

Giả sử \(n^2 + n + 1 = k^2\) (\(k > 0\)). Nhân 4: \((2k)^2 - (2n + 1)^2 = 3 \Leftrightarrow (2k - 2n - 1)(2k + 2n + 1) = 3\).

Vì \(2k + 2n + 1 > 0\) nên \(2k + 2n + 1 = 3\) và \(2k - 2n - 1 = 1\) (thừa số lớn hơn là 3), suy ra \(n = 0\) — trái giả thiết. ∎

So sánh: Cách 1 ngắn gọn, nhưng chỉ dùng khi “kẹp” được. Cách 2 dài hơn nhưng giải được cả bài “tìm n để ... là số chính phương” (ví dụ \(n^2 + n + 7\)).

3Bài tập tự luận — gợi ý nhiều tầng

Làm ra giấy trước, rồi điền kết quả vào các mốc chấm bên dưới để máy chấm điểm (giống biểu điểm của giám khảo). Bí thì mở từng gợi ý một. Nếu xem lời giải trước khi nộp, bài vẫn được chấm thử nhưng không lưu điểm.

Bài 1 Cơ bản Máy chấm · 10 điểm
Chứng minh \(1 + 3 + 5 + \ldots + (2n - 1)\) là số chính phương với mọi số nguyên dương \(n\).
Mốc chấm — điền kết quả bài làm của bạn
5đTính \(1 + 3 + 5 + \ldots + 19\).
Nhập 1 số (số nguyên, thập phân hoặc phân số a/b).
5đTổng n số lẻ đầu tiên bằng:
Bài 2 Cơ bản Máy chấm · 10 điểm
Chứng minh \(n^3 + 11n\) chia hết cho 6 với mọi số nguyên \(n\).
Mốc chấm — điền kết quả bài làm của bạn
4đCách tách giúp đưa về tích ba số nguyên liên tiếp: \(n^3 + 11n = \)
6đTích ba số nguyên liên tiếp luôn chia hết cho số nguyên dương lớn nhất nào?
Nhập 1 số (số nguyên, thập phân hoặc phân số a/b).
Bài 3 Nâng cao Máy chấm · 10 điểm
Tìm số tự nhiên \(n\) để \(n^2 + 2n + 12\) là số chính phương.
Mốc chấm — điền kết quả bài làm của bạn
3đViết \(n^2 + 2n + 12 = (n+1)^2 + c\). Hằng số \(c\) bằng bao nhiêu?
Nhập 1 số (số nguyên, thập phân hoặc phân số a/b).
7đSố tự nhiên n cần tìm là bao nhiêu?
Nhập 1 số (số nguyên, thập phân hoặc phân số a/b).
Bài 4 Nâng cao Máy chấm · 10 điểm
Chứng minh với mọi số nguyên dương \(n\), \(A = \underbrace{11\ldots1}_{2n} - \underbrace{22\ldots2}_{n}\) là số chính phương.
Mốc chấm — điền kết quả bài làm của bạn
5đA là bình phương của số nào?
5đVới \(n = 2\): \(1111 - 22\) bằng bao nhiêu?
Nhập 1 số (số nguyên, thập phân hoặc phân số a/b).
Bài 5 HSG Máy chấm · 10 điểm
Chứng minh \(n^5 - n\) chia hết cho 30 với mọi số nguyên \(n\).
Mốc chấm — điền kết quả bài làm của bạn
4đViết \(n^2 + 1 = (n - 2)(n + 2) + c\). Hằng số \(c\) bằng bao nhiêu?
Nhập 1 số (số nguyên, thập phân hoặc phân số a/b).
6đSố nguyên dương lớn nhất luôn là ước của \(n^5 - n\) với mọi số nguyên n là bao nhiêu?
Nhập 1 số (số nguyên, thập phân hoặc phân số a/b).

4Trắc nghiệm 15 câu — 3 tầng

Nhận diện Vận dụng Bẫy & biện luận · Câu Hai tầng chỉ được điểm khi đúng cả đáp án và lý do. Đáp án và lời giải chỉ hiện sau khi nộp bài.
Nhận diện
Nhận diện
Câu 1. Một số chính phương khi chia cho 4 chỉ có thể dư:
Nhận diện
Câu 2. Số nào không thể là số chính phương?
Nhận diện
Câu 3. Tích ba số nguyên liên tiếp luôn chia hết cho:
Nhận diện
Câu 4. Nếu \(k^2 < n < (k + 1)^2\) với \(k\) là số tự nhiên thì số tự nhiên \(n\):
Nhận diện
Câu 5. Chữ số tận cùng của một số chính phương có thể là:
Vận dụng
Vận dụng Điền số
Câu 6. Tìm số tự nhiên \(n\) để \(n^2 + 4n + 13\) là số chính phương.
Nhập số nguyên, số thập phân (dùng dấu phẩy hoặc chấm) hoặc phân số dạng a/b.
Vận dụng Điền số
Câu 7. Số dư khi chia \(2027^2\) cho 8 là bao nhiêu?
Nhập số nguyên, số thập phân (dùng dấu phẩy hoặc chấm) hoặc phân số dạng a/b.
Vận dụng
Câu 8. Số nào sau đây chắc chắn không là số chính phương?
Vận dụng Điền số
Câu 9. Chữ số tận cùng của \(2^{2026}\) là bao nhiêu?
Nhập số nguyên, số thập phân (dùng dấu phẩy hoặc chấm) hoặc phân số dạng a/b.
Vận dụng
Câu 10. Tổng \(1 + 3 + 5 + \ldots + 99\) bằng:
Bẫy & biện luận
Bẫy & biện luận Tìm bước sai
Câu 11. Bạn An chứng minh \(n^2 + n + 2\) không chia hết cho 3 (với mọi số nguyên \(n\)):
  1. Bước 1. \(n^2 + n = n(n + 1)\) là tích hai số nguyên liên tiếp.
  2. Bước 2. Tích hai số nguyên liên tiếp chia hết cho 3.
  3. Bước 3. Nên \(n^2 + n + 2\) chia 3 dư 2.
  4. Bước 4. Vậy \(n^2 + n + 2\) không chia hết cho 3.
Lời giải sai từ bước nào (bước sai đầu tiên)?
Bẫy & biện luận Điền số
Câu 12. Có bao nhiêu số nguyên dương \(n\) để \(n^2 + 3n\) là số chính phương?
Nhập số nguyên, số thập phân (dùng dấu phẩy hoặc chấm) hoặc phân số dạng a/b.
Bẫy & biện luận Sắp xếp lập luận
Câu 13. Sắp xếp lời giải: chứng minh \(n^3 + 5n\) chia hết cho 6.
  • (1) \(6n\) chia hết cho 6.
  • (2) Viết \(n^3 + 5n = (n^3 - n) + 6n\).
  • (3) Tổng hai số chia hết cho 6 nên \(n^3 + 5n\) chia hết cho 6.
  • (4) \(n^3 - n = (n - 1)n(n + 1)\) là tích ba số nguyên liên tiếp nên chia hết cho 6.
Thứ tự hợp lý là:
Bẫy & biện luận Hai tầng
Câu 14. Có số tự nhiên \(n\) nào để \(n^2 + 2\) chia hết cho 4 không?
Tầng 1 — Chọn đáp án
Tầng 2 — Chọn lý do đúng
Bẫy & biện luận Hai tầng
Câu 15. Một số tự nhiên có tổng các chữ số bằng 2027. Số đó có thể là số chính phương không?
Tầng 1 — Chọn đáp án
Tầng 2 — Chọn lý do đúng