Định lý Talet & tam giác đồng dạng nâng cao
Talet và hệ quả, tính chất đường phân giác, các trường hợp đồng dạng, tỉ số diện tích, kỹ thuật kẻ thêm đường song song.
1Bài giảng tư duy
Tại sao lại nghĩ ra hướng giải này? Muốn tính một độ dài hay chứng minh một tỉ lệ thức, ta cần đường song song (để dùng Talet) hoặc hai tam giác đồng dạng (để lập tỉ số). Nếu hình chưa có, ta tự kẻ thêm.
- Hệ quả Talet: MN ∥ BC ⇒ \(\dfrac{AM}{AB} = \dfrac{AN}{AC} = \dfrac{MN}{BC}\) (so với cạnh cả).
- Phân giác AD: \(\dfrac{DB}{DC} = \dfrac{AB}{AC}\).
- Đồng dạng c.c.c, c.g.c (góc xen giữa), g.g. Tỉ số chu vi = \(k\), tỉ số diện tích = \(k^2\).
- Tam giác vuông có đường cao AH: \(AB^2 = BH \cdot BC\), \(AH^2 = HB \cdot HC\).
- Có trung điểm hoặc tỉ số trên cạnh → kẻ đường song song qua điểm đặc biệt.
- Có tia phân giác → tính chất đường phân giác (hoặc kẻ song song để chứng minh nó).
- Cần chứng minh tích bằng tích \(AB \cdot CD = EF \cdot GH\) → chuyển thành tỉ lệ thức, tìm hai tam giác đồng dạng.
- Đề hỏi diện tích của hai tam giác đồng dạng → bình phương tỉ số đồng dạng.
- Lập tỉ số \(\dfrac{MN}{BC} = \dfrac{AM}{MB}\) (sai — phải là AM/AB).
- Tỉ số diện tích bằng tỉ số đồng dạng (sai — phải bình phương).
- Dùng “hai cạnh tỉ lệ và một góc không xen giữa” để kết luận đồng dạng.
2Ví dụ nhiều cách giải
\(\dfrac{DB}{DC} = \dfrac{AB}{AC} = \dfrac23 \Rightarrow DB = \dfrac{2}{5} BC = 4\).
Qua C kẻ đường thẳng song song AD, cắt tia BA tại E. Khi đó \(\widehat{ACE} = \widehat{CAD} = \widehat{DAB} = \widehat{AEC}\) nên tam giác ACE cân tại A, \(AE = AC = 9\).
Talet trong tam giác BCE (AD ∥ EC): \(\dfrac{DB}{DC} = \dfrac{AB}{AE} = \dfrac69\), lại được \(DB = 4\).
3Bài tập tự luận — gợi ý nhiều tầng
Làm ra giấy trước, rồi điền kết quả vào các mốc chấm bên dưới để máy chấm điểm (giống biểu điểm của giám khảo). Bí thì mở từng gợi ý một. Nếu xem lời giải trước khi nộp, bài vẫn được chấm thử nhưng không lưu điểm.
4Trắc nghiệm 15 câu — 3 tầng
- Bước 1. Vì MN ∥ BC nên theo hệ quả Talet \(\dfrac{MN}{BC} = \dfrac{AM}{AB}\).
- Bước 2. \(AB = AM + MB = 6\).
- Bước 3. \(\dfrac{MN}{9} = \dfrac24\).
- Bước 4. \(MN = 4{,}5\).
- (1) Áp dụng Talet trong tam giác BCE: \(\dfrac{DB}{DC} = \dfrac{AB}{AE}\).
- (2) Qua C kẻ đường thẳng song song AD, cắt tia BA tại E.
- (3) Thay \(AE = AC\), được \(\dfrac{DB}{DC} = \dfrac{AB}{AC}\).
- (4) Chứng minh tam giác ACE cân tại A nên \(AE = AC\).