Toán chuyên 8 · Xây nền chuyên

Định lý Talet & tam giác đồng dạng nâng cao

Talet và hệ quả, tính chất đường phân giác, các trường hợp đồng dạng, tỉ số diện tích, kỹ thuật kẻ thêm đường song song.

15 câu trắc nghiệm 5 bài tự luận

1Bài giảng tư duy

Tại sao lại nghĩ ra hướng giải này? Muốn tính một độ dài hay chứng minh một tỉ lệ thức, ta cần đường song song (để dùng Talet) hoặc hai tam giác đồng dạng (để lập tỉ số). Nếu hình chưa có, ta tự kẻ thêm.

  • Hệ quả Talet: MN ∥ BC ⇒ \(\dfrac{AM}{AB} = \dfrac{AN}{AC} = \dfrac{MN}{BC}\) (so với cạnh cả).
  • Phân giác AD: \(\dfrac{DB}{DC} = \dfrac{AB}{AC}\).
  • Đồng dạng c.c.c, c.g.c (góc xen giữa), g.g. Tỉ số chu vi = \(k\), tỉ số diện tích = \(k^2\).
  • Tam giác vuông có đường cao AH: \(AB^2 = BH \cdot BC\), \(AH^2 = HB \cdot HC\).
Dấu hiệu nhận dạng
  • Có trung điểm hoặc tỉ số trên cạnh → kẻ đường song song qua điểm đặc biệt.
  • Có tia phân giác → tính chất đường phân giác (hoặc kẻ song song để chứng minh nó).
  • Cần chứng minh tích bằng tích \(AB \cdot CD = EF \cdot GH\) → chuyển thành tỉ lệ thức, tìm hai tam giác đồng dạng.
  • Đề hỏi diện tích của hai tam giác đồng dạng → bình phương tỉ số đồng dạng.
Bẫy thường gặp
  • Lập tỉ số \(\dfrac{MN}{BC} = \dfrac{AM}{MB}\) (sai — phải là AM/AB).
  • Tỉ số diện tích bằng tỉ số đồng dạng (sai — phải bình phương).
  • Dùng “hai cạnh tỉ lệ và một góc không xen giữa” để kết luận đồng dạng.

2Ví dụ nhiều cách giải

Tính chất đường phân giác — dùng ngay hay chứng minh lại?
Tam giác ABC có \(AB = 6, AC = 9, BC = 10\), AD là phân giác (D ∈ BC). Tính DB.
Cách 1: Tính chất đường phân giác

\(\dfrac{DB}{DC} = \dfrac{AB}{AC} = \dfrac23 \Rightarrow DB = \dfrac{2}{5} BC = 4\).

Cách 2: Kẻ thêm đường song song

Qua C kẻ đường thẳng song song AD, cắt tia BA tại E. Khi đó \(\widehat{ACE} = \widehat{CAD} = \widehat{DAB} = \widehat{AEC}\) nên tam giác ACE cân tại A, \(AE = AC = 9\).

Talet trong tam giác BCE (AD ∥ EC): \(\dfrac{DB}{DC} = \dfrac{AB}{AE} = \dfrac69\), lại được \(DB = 4\).

So sánh: Cách 1 nhanh. Cách 2 chính là chứng minh của tính chất đường phân giác — kỹ thuật “kẻ song song tạo tam giác cân” dùng lại được ở nhiều bài khó.

3Bài tập tự luận — gợi ý nhiều tầng

Làm ra giấy trước, rồi điền kết quả vào các mốc chấm bên dưới để máy chấm điểm (giống biểu điểm của giám khảo). Bí thì mở từng gợi ý một. Nếu xem lời giải trước khi nộp, bài vẫn được chấm thử nhưng không lưu điểm.

Bài 1 Cơ bản Máy chấm · 10 điểm
Tam giác ABC có MN ∥ BC (M ∈ AB, N ∈ AC), \(AM = 2, MB = 3, AN = 4\). Tính NC.
Mốc chấm — điền kết quả bài làm của bạn
6đNC bằng bao nhiêu?
Nhập 1 số (số nguyên, thập phân hoặc phân số a/b).
4đTỉ số \(\dfrac{MN}{BC}\) bằng bao nhiêu? (nhập phân số a/b)
Nhập 1 số (số nguyên, thập phân hoặc phân số a/b).
Bài 2 Cơ bản Máy chấm · 10 điểm
Tam giác ABC vuông tại A, đường cao AH. Chứng minh \(AH^2 = HB \cdot HC\).
Mốc chấm — điền kết quả bài làm của bạn
4đCặp tam giác đồng dạng được dùng là:
6đÁp dụng: \(BH = 4, HC = 9\) thì AH bằng bao nhiêu?
Nhập 1 số (số nguyên, thập phân hoặc phân số a/b).
Bài 3 Nâng cao Máy chấm · 10 điểm
Hình thang ABCD (AB ∥ CD) có \(AB = 4, CD = 10\), hai đường chéo cắt nhau tại O, \(OA = 2\). Tính OC.
Mốc chấm — điền kết quả bài làm của bạn
6đOC bằng bao nhiêu?
Nhập 1 số (số nguyên, thập phân hoặc phân số a/b).
4đTỉ số \(\dfrac{OB}{OD}\) bằng bao nhiêu? (nhập phân số a/b)
Nhập 1 số (số nguyên, thập phân hoặc phân số a/b).
Bài 4 Nâng cao Máy chấm · 10 điểm
G là trọng tâm tam giác ABC, M là trung điểm BC. Đường thẳng qua G song song BC cắt AB, AC tại E, F. Biết \(BC = 12\), tính EF.
Mốc chấm — điền kết quả bài làm của bạn
4đTỉ số \(\dfrac{AG}{AM}\) bằng bao nhiêu? (nhập phân số a/b)
Nhập 1 số (số nguyên, thập phân hoặc phân số a/b).
6đEF bằng bao nhiêu?
Nhập 1 số (số nguyên, thập phân hoặc phân số a/b).
Bài 5 HSG Máy chấm · 10 điểm
\(\triangle ABC \backsim \triangle DEF\) theo tỉ số \(\dfrac23\), diện tích tam giác DEF là 45 cm². Tính diện tích tam giác ABC và giải thích vì sao tỉ số diện tích bằng bình phương tỉ số đồng dạng.
Mốc chấm — điền kết quả bài làm của bạn
6đDiện tích tam giác ABC bằng bao nhiêu cm²?
Nhập 1 số (số nguyên, thập phân hoặc phân số a/b).
4đTỉ số chu vi tam giác ABC và DEF bằng bao nhiêu? (nhập phân số a/b)
Nhập 1 số (số nguyên, thập phân hoặc phân số a/b).

4Trắc nghiệm 15 câu — 3 tầng

Nhận diện Vận dụng Bẫy & biện luận · Câu Hai tầng chỉ được điểm khi đúng cả đáp án và lý do. Đáp án và lời giải chỉ hiện sau khi nộp bài.
Nhận diện
Nhận diện
Câu 1. Tam giác ABC có MN ∥ BC (M ∈ AB, N ∈ AC). Khẳng định đúng là:
Nhận diện
Câu 2. AD là phân giác của tam giác ABC (D ∈ BC). Khi đó:
Nhận diện
Câu 3. Hai tam giác đồng dạng theo tỉ số \(k\) thì tỉ số diện tích bằng:
Nhận diện
Câu 4. Điều kiện nào chưa đủ để kết luận hai tam giác đồng dạng?
Nhận diện
Câu 5. Tam giác ABC vuông tại A, đường cao AH. Hệ thức đúng là:
Vận dụng
Vận dụng Điền số
Câu 6. Tam giác ABC có MN ∥ BC (M ∈ AB, N ∈ AC), \(AM = 3, MB = 2, BC = 10\). Tính MN.
Nhập số nguyên, số thập phân (dùng dấu phẩy hoặc chấm) hoặc phân số dạng a/b.
Vận dụng Điền số
Câu 7. Tam giác ABC có \(AB = 4, AC = 6, BC = 5\), AD là phân giác. Tính DB.
Nhập số nguyên, số thập phân (dùng dấu phẩy hoặc chấm) hoặc phân số dạng a/b.
Vận dụng Điền số
Câu 8. Tam giác ABC vuông tại A, đường cao AH, \(BH = 9, HC = 16\). Tính AH.
Nhập số nguyên, số thập phân (dùng dấu phẩy hoặc chấm) hoặc phân số dạng a/b.
Vận dụng Điền số
Câu 9. Hai tam giác đồng dạng theo tỉ số \(\dfrac35\) (nhỏ so với lớn). Tam giác nhỏ có diện tích 18 cm². Tính diện tích tam giác lớn (cm²).
Nhập số nguyên, số thập phân (dùng dấu phẩy hoặc chấm) hoặc phân số dạng a/b.
Vận dụng Điền số
Câu 10. Hình thang ABCD (AB ∥ CD), \(AB = 6, CD = 15\), hai đường chéo cắt nhau tại O, \(OB = 4\). Tính OD.
Nhập số nguyên, số thập phân (dùng dấu phẩy hoặc chấm) hoặc phân số dạng a/b.
Bẫy & biện luận
Bẫy & biện luận Tìm bước sai
Câu 11. Tam giác ABC có MN ∥ BC, \(AM = 2, MB = 4, BC = 9\). Bạn An tính MN:
  1. Bước 1. Vì MN ∥ BC nên theo hệ quả Talet \(\dfrac{MN}{BC} = \dfrac{AM}{AB}\).
  2. Bước 2. \(AB = AM + MB = 6\).
  3. Bước 3. \(\dfrac{MN}{9} = \dfrac24\).
  4. Bước 4. \(MN = 4{,}5\).
Lời giải sai từ bước nào (bước sai đầu tiên)?
Bẫy & biện luận Hai tầng
Câu 12. Tam giác ABC có \(AB = 4, AC = 6, BC = 8\); tam giác DEF có \(DE = 6, DF = 9, EF = 12\). Hai tam giác có đồng dạng không?
Tầng 1 — Chọn đáp án
Tầng 2 — Chọn lý do đúng
Bẫy & biện luận Sắp xếp lập luận
Câu 13. Sắp xếp các bước chứng minh tính chất đường phân giác \(\dfrac{DB}{DC} = \dfrac{AB}{AC}\) bằng cách kẻ thêm:
  • (1) Áp dụng Talet trong tam giác BCE: \(\dfrac{DB}{DC} = \dfrac{AB}{AE}\).
  • (2) Qua C kẻ đường thẳng song song AD, cắt tia BA tại E.
  • (3) Thay \(AE = AC\), được \(\dfrac{DB}{DC} = \dfrac{AB}{AC}\).
  • (4) Chứng minh tam giác ACE cân tại A nên \(AE = AC\).
Thứ tự hợp lý là:
Bẫy & biện luận Điền số
Câu 14. Hai tam giác đồng dạng có hai cạnh tương ứng dài 4 cm và 6 cm. Tam giác nhỏ có diện tích 12 cm². Diện tích tam giác lớn là bao nhiêu cm²?
Nhập số nguyên, số thập phân (dùng dấu phẩy hoặc chấm) hoặc phân số dạng a/b.
Bẫy & biện luận Hai tầng
Câu 15. Bạn Hà viết: “MN ∥ BC (M ∈ AB, N ∈ AC) thì \(\dfrac{AM}{MB} = \dfrac{MN}{BC}\).” Hà đúng hay sai?
Tầng 1 — Chọn đáp án
Tầng 2 — Chọn lý do đúng