Đoạn nghị luận xã hội
Đoạn văn khoảng 200 chữ có lập luận chặt chẽ: câu chủ đề – giải thích – lý lẽ, dẫn chứng – phản đề – bài học; ghép các đoạn thành bài văn ngắn.
1Bài giảng tư duy
Đoạn nghị luận xã hội khoảng 200 chữ (chừng 10–14 câu) bàn về một vấn đề của đời sống: một đức tính (trung thực, biết ơn), một thói quen (đọc sách, dùng điện thoại), một hiện tượng (xả rác, bắt nạt). Đoạn văn hay là đoạn đi đúng một mạch:
- Câu chủ đề: nêu vấn đề và ý kiến của em (ví dụ: “Trung thực là phẩm chất quý giá nhất của người học sinh.”).
- Giải thích: vấn đề ấy là gì? (1–2 câu)
- Bàn luận: vì sao cần / vì sao đáng phê phán (lý lẽ) + ví dụ cụ thể (dẫn chứng). Đây là phần dài nhất.
- Phản đề, mở rộng: nhìn từ phía ngược lại — phê phán biểu hiện trái chiều hoặc chỉ ra giới hạn (“Tuy nhiên, …”).
- Bài học: em hiểu ra điều gì và sẽ làm gì? Câu kết khép lại đoạn văn.
Cách trình bày: diễn dịch (câu chủ đề đứng đầu — an toàn nhất), quy nạp (câu chủ đề đứng cuối), tổng – phân – hợp (đầu và cuối đều có câu khái quát). Liên kết: lặp lại từ khóa của vấn đề, dùng từ nối (trước hết, bởi lẽ, chẳng hạn, tuy nhiên, vì vậy) để các câu nối nhau mạch lạc.
Từ đoạn đến bài: bài văn ngắn = mở bài (nêu vấn đề) + 2–3 đoạn thân bài, mỗi đoạn là một ý lớn viết theo mạch trên + kết bài (khẳng định, bài học).
- Đề “Viết đoạn văn (khoảng 200 chữ) trình bày suy nghĩ về…” → đoạn nghị luận xã hội.
- Vấn đề là một đức tính tốt → bàn về ý nghĩa, vì sao cần có; phản đề phê phán người thiếu đức tính ấy.
- Vấn đề là một hiện tượng xấu → bàn về biểu hiện, nguyên nhân, tác hại; nêu giải pháp.
- Đề cho một câu tục ngữ, một câu chuyện → giải thích ý nghĩa trước, rồi mới bàn luận.
- Câu chủ đề chỉ nêu vấn đề mà không nêu ý kiến của người viết.
- Kể lại dẫn chứng quá dài, đoạn văn thành bài kể chuyện.
- Lạc đề: đưa vào những câu không liên quan tới vấn đề.
- Lặp từ quá nhiều, thiếu từ nối khiến các câu rời rạc.
- Tách thành nhiều đoạn khi đề chỉ yêu cầu viết một đoạn văn.
2Ví dụ nhiều cách giải
Trung thực là phẩm chất quý giá nhất của người học sinh. Trung thực là ngay thẳng, nói đúng sự thật, không gian dối. Bởi lẽ người trung thực được mọi người tin tưởng, còn sự gian dối sớm muộn cũng bị phát hiện. Chẳng hạn, khi làm vỡ bình hoa của lớp, bạn Nam đã tự nhận lỗi với cô giáo và được cả lớp quý trọng hơn. Tuy nhiên, vẫn còn những bạn quay cóp trong giờ kiểm tra để lấy điểm cao. … Vì vậy, mỗi chúng ta hãy rèn tính trung thực từ những việc nhỏ nhất.
Khi làm vỡ bình hoa của lớp, bạn Nam không giấu mà tự nhận lỗi với cô giáo. Cô không trách mà còn khen bạn trước lớp. Câu chuyện nhỏ ấy cho thấy người dám nói thật luôn được tin tưởng, quý trọng… Như vậy, trung thực chính là phẩm chất quý giá nhất mà mỗi học sinh cần rèn luyện.
3Bài tập tự luận — gợi ý nhiều tầng
Làm ra giấy trước, rồi điền kết quả vào các mốc chấm bên dưới để máy chấm điểm (giống biểu điểm của giám khảo). Bí thì mở từng gợi ý một. Nếu xem lời giải trước khi nộp, bài vẫn được chấm thử nhưng không lưu điểm.
Bài viết hoàn chỉnh
Ông cha ta từ xưa đã nhắn nhủ con cháu qua câu ca dao “Một cây làm chẳng nên non, / Ba cây chụm lại nên hòn núi cao.” Theo em, câu ca dao đã khẳng định một chân lý giản dị mà sâu sắc: tinh thần đoàn kết tạo nên sức mạnh to lớn.
Trước hết, cần hiểu ý nghĩa của hình ảnh trong câu ca dao. Một cái cây đứng riêng lẻ thì nhỏ bé, không thể làm nên cả một ngọn núi. Thế nhưng khi nhiều cây chụm lại, chúng tạo thành “hòn núi cao” vững chãi. Như vậy, đoàn kết là khi nhiều người cùng chung sức, đồng lòng hướng về một mục tiêu chung.
Đoàn kết quan trọng bởi vì sức một người có hạn, còn sức của tập thể thì nhân lên gấp bội. Lịch sử dân tộc đã chứng minh điều đó: thế kỉ XIII, quân dân nhà Trần đồng lòng, ba lần đánh thắng quân Nguyên – Mông hùng mạnh; tại Hội nghị Diên Hồng (1284), các bô lão đồng thanh hô “Đánh!”, thể hiện ý chí đoàn kết của cả dân tộc. Trong cuộc sống hôm nay, chẳng hạn khi miền Trung gặp bão lũ, người dân khắp nơi lại chung tay quyên góp lương thực, quần áo. Từ đó có thể thấy, đoàn kết giúp con người vượt qua cả những khó khăn tưởng như không thể.
Tuy nhiên, đoàn kết không có nghĩa là bao che cho cái sai của nhau. Nếu một bạn quay cóp mà cả nhóm giấu đi thì đó là sự đồng lõa chứ không phải tình đoàn kết. Bên cạnh đó, đáng phê phán là lối sống tách biệt, ngại hợp tác; người như vậy thường tự làm khó chính mình.
Tóm lại, câu ca dao là bài học quý về sức mạnh của tập thể. Là học sinh, em sẽ tích cực tham gia hoạt động nhóm, sẵn sàng giúp đỡ bạn bè để lớp mình ngày càng vững mạnh. Mỗi chúng ta hãy là một cái cây góp phần làm nên ngọn núi cao.
4Trắc nghiệm 15 câu — 3 tầng
- (1) Vì vậy, mỗi chúng ta hãy tập tự làm những việc vừa sức mình.
- (2) Tự lập là đức tính cần thiết để mỗi người trưởng thành.
- (3) Chẳng hạn, bạn Hùng tự giặt quần áo, tự soạn sách vở từ năm lớp 5.
- (4) Tự lập là tự mình làm lấy công việc, không ỷ lại vào người khác.
- Bước 1. Câu chủ đề: Lòng biết ơn là truyền thống đẹp của dân tộc ta.
- Bước 2. Giải thích: Biết ơn là ghi nhớ công lao của những người đã giúp đỡ mình.
- Bước 3. Dẫn chứng: Em rất thích ăn bánh chưng vào mỗi dịp Tết đến.
- Bước 4. Bài học: Em sẽ thường xuyên thăm hỏi ông bà, thầy cô.