Văn chuyên 6 · Nền tư duy

Đoạn văn cảm nhận

Viết đoạn văn ghi lại cảm xúc về bài thơ, bài ca dao: câu chủ đề – trích dẫn – phân tích từ ngữ, hình ảnh, biện pháp tu từ – cảm xúc, liên hệ; tránh lỗi diễn xuôi và cảm xúc sáo rỗng.

15 câu trắc nghiệm 5 bài tự luận

1Bài giảng tư duy

Đoạn văn cảm nhận ghi lại những rung động của em khi đọc một bài thơ, bài ca dao. Người chấm không cần em kể lại bài thơ, mà muốn biết: em thấy hay ở đâu, vì sao em xúc động.

Bố cục ba phần:

  1. Mở đoạn — câu chủ đề: nêu tên bài thơ (bài ca dao) và cảm xúc chung của em.
  2. Thân đoạn — theo công thức Trích – Phân tích – Cảm: Trích câu thơ trong ngoặc kép, chép đúng từng chữ; phân tích cái hay của từ ngữ, hình ảnh, biện pháp tu từ; nói lên cảm xúc, suy nghĩ hoặc liên hệ của em.
  3. Kết đoạn: khẳng định lại giá trị của bài thơ và tình cảm của em.

Viết sao cho có “hồn”? Cảm xúc phải cụ thể, gắn với một hình ảnh, một kỷ niệm thật (“em bỗng nhớ dáng bà cặm cụi bên bếp lửa…”), tránh những lời khen chung chung như “bài thơ rất hay, rất ý nghĩa”.

Lỗi hay gặp nhất là diễn xuôi: chỉ chép lại nội dung câu thơ bằng lời văn của mình mà không chỉ ra cái hay. Hãy luôn tự hỏi: “Từ ngữ này hay ở chỗ nào? Nó làm em cảm thấy gì?”

Dấu hiệu nhận dạng
  • Đề “Viết đoạn văn ghi lại cảm xúc của em về bài thơ / bài ca dao…” → đoạn văn cảm nhận.
  • Đề yêu cầu “chú ý một hình ảnh / một biện pháp tu từ” → phần phân tích phải xoáy vào đúng chỗ đó.
  • Đề có “khoảng 150–200 chữ” → một đoạn văn, không tách đoạn; “bài văn ngắn” → mở bài, thân bài, kết bài.
Bẫy thường gặp
  • Diễn xuôi: kể lại nội dung câu thơ mà không phân tích.
  • Cảm xúc sáo rỗng: “rất hay”, “vô cùng ý nghĩa” mà không nói hay ở đâu.
  • Trích dẫn sai chữ hoặc quên đặt câu thơ trong ngoặc kép.
  • Liên hệ lan man, không ăn nhập với nội dung bài thơ.
  • Câu chủ đề thiếu tên bài thơ hoặc thiếu cảm xúc chung.

2Ví dụ nhiều cách giải

Một bài ca dao, hai cách mở đoạn
Viết đoạn văn ghi lại cảm xúc của em về bài ca dao:
Nhiễu điều phủ lấy giá gương,
Người trong một nước phải thương nhau cùng.
(Ca dao)
Cách 1: Đi thẳng vào cảm xúc (diễn dịch)

Bài ca dao “Nhiễu điều phủ lấy giá gương” để lại trong em niềm xúc động về tình thương giữa những người cùng một nước. Tấm nhiễu đỏ che phủ chiếc giá gương là hình ảnh ẩn dụ cho sự đùm bọc, chở che. … Đọc bài ca dao, em nhớ những chuyến xe chở hàng cứu trợ của trường em gửi tới đồng bào vùng lũ.

Cách 2: Đi từ hình ảnh đến cảm xúc (quy nạp)

Ngày xưa, người ta lấy tấm nhiễu đỏ phủ lên giá gương để giữ cho gương không bụi, không vỡ. Mượn hình ảnh quen thuộc ấy, người xưa nhắn nhủ con cháu phải che chở cho nhau… Vì vậy, mỗi lần đọc bài ca dao, em lại thấm thía hơn tình nghĩa giữa những người cùng chung một đất nước.

So sánh: Cách 1 an toàn, giám khảo thấy ngay cảm xúc chính. Cách 2 tự nhiên, cuốn hút hơn nhưng phải kéo về câu chủ đề ở cuối đoạn.

3Bài tập tự luận — gợi ý nhiều tầng

Làm ra giấy trước, rồi điền kết quả vào các mốc chấm bên dưới để máy chấm điểm (giống biểu điểm của giám khảo). Bí thì mở từng gợi ý một. Nếu xem lời giải trước khi nộp, bài vẫn được chấm thử nhưng không lưu điểm.

Bài 1 Cơ bản Máy chấm · 10 điểm
Em cần viết đoạn văn ghi lại cảm xúc về bài ca dao:
Anh em như thể tay chân,
Rách lành đùm bọc, dở hay đỡ đần.
(Ca dao)
Hãy chọn câu mở đoạn, cách trích dẫn và câu kết đoạn phù hợp nhất.
Mốc chấm — điền kết quả bài làm của bạn
4đCâu mở đoạn phù hợp nhất:
3đCách trích dẫn đúng:
3đCâu kết đoạn phù hợp nhất:
Bài 2 Cơ bản Máy chấm · 10 điểm
Đọc đoạn văn cảm nhận của một bạn và cho biết mỗi câu thuộc phần nào:
(1) Bài ca dao “Rủ nhau xem cảnh Kiếm Hồ” khơi dậy trong em niềm tự hào về Thủ đô ngàn năm văn hiến. (2) Ngay hai câu đầu, tác giả dân gian viết: “Rủ nhau xem cảnh Kiếm Hồ, / Xem cầu Thê Húc, xem chùa Ngọc Sơn.” (3) Từ “xem” được lặp lại ba lần như lời mời gọi tha thiết, đưa người đọc đi qua từng cảnh đẹp nối tiếp nhau. (4) Đọc những câu thơ ấy, em ước một lần được đứng trên cây cầu son đỏ, ngắm mặt hồ xanh biếc. (5) Bài ca dao không chỉ ca ngợi cảnh đẹp mà còn nhắc ta trân trọng công sức của cha ông đã gây dựng non nước.
Mốc chấm — điền kết quả bài làm của bạn
2,5đCâu (1) là:
2,5đCâu (2) là:
2,5đCâu (3) là:
2,5đCâu (4) là:
Bài 3 Nâng cao Máy chấm · 10 điểm
Đọc bài ca dao:
Anh đi anh nhớ quê nhà,
Nhớ canh rau muống, nhớ cà dầm tương.
Nhớ ai dãi nắng dầm sương,
Nhớ ai tát nước bên đường hôm nao.
(Ca dao)
Một bạn viết: “Bài ca dao kể rằng anh đi xa thì nhớ quê nhà, nhớ canh rau muống, nhớ cà dầm tương, nhớ người dãi nắng dầm sương và nhớ người tát nước bên đường.” Hãy nhận xét và sửa.
Mốc chấm — điền kết quả bài làm của bạn
3đLỗi của đoạn văn:
4đCâu phân tích tốt hơn:
3đNhững món ăn được nhắc tới cho thấy:
Bài 4 Nâng cao Máy chấm · 10 điểm
Đọc bài ca dao:
Con cò bay lả bay la,
Bay qua cửa phủ, bay về Đồng Đăng.
(Ca dao)
Chuẩn bị ý cho phần phân tích và cảm xúc trong đoạn văn cảm nhận.
Mốc chấm — điền kết quả bài làm của bạn
3đBiện pháp tu từ tạo bởi từ được lặp lại:
3đCụm “bay lả bay la” gợi dáng bay:
4đCảm xúc phù hợp nhất để đưa vào đoạn văn:
Bài 5 HSG Máy chấm · 10 điểm
Đọc bài ca dao:
Gió đưa cành trúc la đà,
Tiếng chuông Trấn Vũ, canh gà Thọ Xương.
Mịt mù khói tỏa ngàn sương,
Nhịp chày Yên Thái, mặt gương Tây Hồ.
(Ca dao)
Chuẩn bị các ý cho đoạn văn cảm nhận về vẻ đẹp đất Thăng Long trong bài ca dao.
Mốc chấm — điền kết quả bài làm của bạn
2đCâu chủ đề phù hợp nhất:
3đNhững âm thanh được nhắc tới gợi không khí:
3đHình ảnh “mặt gương Tây Hồ” là biện pháp tu từ:
2đCảm xúc phù hợp để kết đoạn:

Bài viết hoàn chỉnh

Đề bài. Viết bài văn ngắn (khoảng 250–350 chữ) ghi lại cảm nhận của em về bài ca dao:
“Công cha như núi Thái Sơn,
Nghĩa mẹ như nước trong nguồn chảy ra.
Một lòng thờ mẹ kính cha,
Cho tròn chữ hiếu mới là đạo con.”
Bài viết gồm mở bài, 2 đoạn thân bài (mỗi đoạn có trích dẫn – phân tích – cảm xúc) và kết bài.
0 chữMục tiêu: 250–350 chữ
Máy chấm theo mốc của biểu điểm (độ dài, bố cục, bàn đúng đề, ý kiến riêng, lý lẽ – dẫn chứng, phản biện, từ nối, văn phong, câu phức, viết hoa – dấu câu). Máy chưa đánh giá được ý hay hay dở như giám khảo, nên đây là điểm tham khảo. Mở bài mẫu trước khi nộp thì bài chỉ được chấm thử, không lưu điểm.
Biểu điểm (10 điểm)
Đáp ứng đề
Cảm nhận đúng công cha, nghĩa mẹ và lời khuyên về chữ hiếu; phân tích hiệu quả của phép so sánh; có trích dẫn, có cảm xúc và liên hệ chân thành; độ dài 250–350 chữ.
3đ
Lập luận & bố cục
Mở bài – thân bài (2–3 đoạn) – kết bài rõ ràng; mỗi đoạn thân bài có câu chủ đề và dẫn chứng lấy từ văn bản.
3đ
Diễn đạt: từ ngữ, liên kết
Từ ngữ chính xác, ít lặp; dùng từ nối để chuyển ý; văn phong trong sáng, không viết tắt.
2đ
Câu văn & hình thức
Có câu ghép, câu phức; viết hoa, dấu câu đúng; trích dẫn đặt trong ngoặc kép.
2đ

4Trắc nghiệm 15 câu — 3 tầng

Nhận diện Vận dụng Bẫy & biện luận · Câu Hai tầng chỉ được điểm khi đúng cả đáp án và lý do. Đáp án và lời giải chỉ hiện sau khi nộp bài.
Nhận diện
Nhận diện
Câu 1. Đoạn văn ghi lại cảm xúc về một bài thơ cần mở đầu bằng:
Nhận diện
Câu 2. Khi trích dẫn câu thơ trong đoạn văn, em cần:
Nhận diện Điền số
Câu 3. Đọc đoạn văn: “(1) “Con cò mà đi ăn đêm, / Đậu phải cành mềm lộn cổ xuống ao.” (2) Cành cây mềm, cú “lộn cổ xuống ao” khiến em hình dung một thân phận nhỏ bé, chông chênh. (3) Con cò ấy làm em nghĩ tới những người nông dân nghèo vất vả sớm hôm. (4) Bài ca dao đã để lại trong em niềm thương cảm sâu sắc với những con người lam lũ, nhỏ bé.” Câu khái quát (câu chủ đề) của đoạn văn là câu số mấy?
Nhập một số tự nhiên.
Nhận diện Hai tầng
Câu 4. Câu “Bài ca dao rất hay và ý nghĩa.” có phải là câu chủ đề tốt cho đoạn văn cảm nhận không?
Tầng 1 — Chọn đáp án
Tầng 2 — Chọn lý do đúng
Nhận diện
Câu 5. Trong đoạn văn cảm nhận, phần phân tích cần chỉ ra:
Vận dụng
Vận dụng Sắp xếp lập luận
Câu 6. Sắp xếp các câu thành đoạn văn cảm nhận về bài ca dao “Thân em như trái bần trôi, / Gió dập sóng dồi biết tấp vào đâu.”:
  • (1) Hình ảnh so sánh “như trái bần trôi” gợi thân phận nhỏ bé, lênh đênh, không biết trôi dạt về đâu.
  • (2) Bài ca dao “Thân em như trái bần trôi” khiến em xót xa cho thân phận người phụ nữ xưa.
  • (3) Cụm từ “gió dập sóng dồi” càng nhấn mạnh những vất vả, bấp bênh mà họ phải chịu.
  • (4) Đọc bài ca dao, em càng trân trọng cuộc sống bình đẳng của phụ nữ hôm nay.
Thứ tự hợp lý là:
Vận dụng
Câu 7. Câu nào là câu phân tích (không phải diễn xuôi) về câu ca dao “Trong đầm gì đẹp bằng sen”?
Vận dụng Điền từ
Câu 8. Trong câu ca dao “Mồ hôi thánh thót như mưa ruộng cày”, từ láy gợi hình ảnh những giọt mồ hôi rơi nặng hạt, liên tiếp là: ______
Gõ từ / cụm từ có dấu tiếng Việt (không phân biệt chữ hoa, chữ thường).
Vận dụng
Câu 9. Câu nào thể hiện cảm xúc chân thành, cụ thể nhất?
Vận dụng
Câu 10. Từ ngữ nào thích hợp để chuyển từ phần phân tích sang phần cảm xúc, liên hệ?
Bẫy & biện luận
Bẫy & biện luận Tìm bước sai
Câu 11. Bạn An lập dàn ý đoạn văn cảm nhận về bài ca dao “Nhiễu điều phủ lấy giá gương, / Người trong một nước phải thương nhau cùng”:
  1. Bước 1. Câu chủ đề: bài ca dao “Nhiễu điều phủ lấy giá gương” gợi trong em niềm xúc động về tình thương giữa những người cùng một nước.
  2. Bước 2. Phân tích: tấm nhiễu điều che phủ giá gương là hình ảnh ẩn dụ cho sự đùm bọc, che chở.
  3. Bước 3. Cảm xúc: bài ca dao có hai câu, gồm một câu sáu chữ và một câu tám chữ.
  4. Bước 4. Kết: em sẽ biết yêu thương, giúp đỡ mọi người xung quanh.
Lời giải sai từ bước nào (bước sai đầu tiên)?
Bẫy & biện luận Hai tầng
Câu 12. Trong đoạn văn cảm nhận về tình mẹ, bạn Minh viết: “Bài ca dao cho em thấy tình mẹ bao la. Mẹ em ngày nào cũng đi chợ.” Câu liên hệ của Minh:
Tầng 1 — Chọn đáp án
Tầng 2 — Chọn lý do đúng
Bẫy & biện luận
Câu 13. Lỗi “diễn xuôi” trong đoạn văn cảm nhận là:
Bẫy & biện luận Điền số
Câu 14. Trong bài ca dao “Đồng Đăng có phố Kỳ Lừa, / Có nàng Tô Thị, có chùa Tam Thanh.”, từ “có” được lặp lại tất cả mấy lần?
Nhập một số tự nhiên.
Bẫy & biện luận
Câu 15. Bạn Lan viết câu kết: “Tóm lại, bài ca dao có hai câu.” Nhận xét nào đúng?