Đoạn văn cảm nhận
Viết đoạn văn ghi lại cảm xúc về bài thơ, bài ca dao: câu chủ đề – trích dẫn – phân tích từ ngữ, hình ảnh, biện pháp tu từ – cảm xúc, liên hệ; tránh lỗi diễn xuôi và cảm xúc sáo rỗng.
1Bài giảng tư duy
Đoạn văn cảm nhận ghi lại những rung động của em khi đọc một bài thơ, bài ca dao. Người chấm không cần em kể lại bài thơ, mà muốn biết: em thấy hay ở đâu, vì sao em xúc động.
Bố cục ba phần:
- Mở đoạn — câu chủ đề: nêu tên bài thơ (bài ca dao) và cảm xúc chung của em.
- Thân đoạn — theo công thức Trích – Phân tích – Cảm: Trích câu thơ trong ngoặc kép, chép đúng từng chữ; phân tích cái hay của từ ngữ, hình ảnh, biện pháp tu từ; nói lên cảm xúc, suy nghĩ hoặc liên hệ của em.
- Kết đoạn: khẳng định lại giá trị của bài thơ và tình cảm của em.
Viết sao cho có “hồn”? Cảm xúc phải cụ thể, gắn với một hình ảnh, một kỷ niệm thật (“em bỗng nhớ dáng bà cặm cụi bên bếp lửa…”), tránh những lời khen chung chung như “bài thơ rất hay, rất ý nghĩa”.
Lỗi hay gặp nhất là diễn xuôi: chỉ chép lại nội dung câu thơ bằng lời văn của mình mà không chỉ ra cái hay. Hãy luôn tự hỏi: “Từ ngữ này hay ở chỗ nào? Nó làm em cảm thấy gì?”
- Đề “Viết đoạn văn ghi lại cảm xúc của em về bài thơ / bài ca dao…” → đoạn văn cảm nhận.
- Đề yêu cầu “chú ý một hình ảnh / một biện pháp tu từ” → phần phân tích phải xoáy vào đúng chỗ đó.
- Đề có “khoảng 150–200 chữ” → một đoạn văn, không tách đoạn; “bài văn ngắn” → mở bài, thân bài, kết bài.
- Diễn xuôi: kể lại nội dung câu thơ mà không phân tích.
- Cảm xúc sáo rỗng: “rất hay”, “vô cùng ý nghĩa” mà không nói hay ở đâu.
- Trích dẫn sai chữ hoặc quên đặt câu thơ trong ngoặc kép.
- Liên hệ lan man, không ăn nhập với nội dung bài thơ.
- Câu chủ đề thiếu tên bài thơ hoặc thiếu cảm xúc chung.
2Ví dụ nhiều cách giải
Người trong một nước phải thương nhau cùng.
Bài ca dao “Nhiễu điều phủ lấy giá gương” để lại trong em niềm xúc động về tình thương giữa những người cùng một nước. Tấm nhiễu đỏ che phủ chiếc giá gương là hình ảnh ẩn dụ cho sự đùm bọc, chở che. … Đọc bài ca dao, em nhớ những chuyến xe chở hàng cứu trợ của trường em gửi tới đồng bào vùng lũ.
Ngày xưa, người ta lấy tấm nhiễu đỏ phủ lên giá gương để giữ cho gương không bụi, không vỡ. Mượn hình ảnh quen thuộc ấy, người xưa nhắn nhủ con cháu phải che chở cho nhau… Vì vậy, mỗi lần đọc bài ca dao, em lại thấm thía hơn tình nghĩa giữa những người cùng chung một đất nước.
3Bài tập tự luận — gợi ý nhiều tầng
Làm ra giấy trước, rồi điền kết quả vào các mốc chấm bên dưới để máy chấm điểm (giống biểu điểm của giám khảo). Bí thì mở từng gợi ý một. Nếu xem lời giải trước khi nộp, bài vẫn được chấm thử nhưng không lưu điểm.
Rách lành đùm bọc, dở hay đỡ đần.
Nhớ canh rau muống, nhớ cà dầm tương.
Nhớ ai dãi nắng dầm sương,
Nhớ ai tát nước bên đường hôm nao.
Bay qua cửa phủ, bay về Đồng Đăng.
Tiếng chuông Trấn Vũ, canh gà Thọ Xương.
Mịt mù khói tỏa ngàn sương,
Nhịp chày Yên Thái, mặt gương Tây Hồ.
Bài viết hoàn chỉnh
“Công cha như núi Thái Sơn,
Nghĩa mẹ như nước trong nguồn chảy ra.
Một lòng thờ mẹ kính cha,
Cho tròn chữ hiếu mới là đạo con.”
Bài viết gồm mở bài, 2 đoạn thân bài (mỗi đoạn có trích dẫn – phân tích – cảm xúc) và kết bài.
Từ thuở nằm nôi, em đã được nghe mẹ ru bằng những câu ca dao ngọt ngào. Trong đó, em nhớ nhất bài “Công cha như núi Thái Sơn”. Em cảm thấy bài ca dao giống như một lời dặn dò ấm áp về lòng biết ơn đối với cha mẹ.
Trước hết, hai câu đầu dùng phép so sánh để ca ngợi công lao của cha mẹ. Câu thơ “Công cha như núi Thái Sơn” đặt công cha bên cạnh ngọn núi cao lớn, vững chãi. Hình ảnh ấy khiến em nghĩ tới đôi vai rộng của bố, người luôn che chở cả nhà trước mọi khó khăn. Đặc biệt, nghĩa mẹ được ví “như nước trong nguồn chảy ra”, dòng nước không bao giờ cạn. Nếu núi cao gợi sự lớn lao thì nguồn nước gợi sự dịu dàng, bền bỉ, giống như tình thương mẹ dành cho con mỗi ngày.
Bên cạnh đó, hai câu sau chuyển sang lời khuyên nhủ. Người xưa nhắc con cái phải “một lòng thờ mẹ kính cha” để làm tròn “chữ hiếu”. Khác với hai câu đầu giàu hình ảnh, hai câu này giản dị như lời nói thường ngày. Vì vậy, lời khuyên càng gần gũi và dễ đi vào lòng người.
Đọc bài ca dao, em bỗng thấy mình còn nhiều lần làm bố mẹ buồn: mải chơi, quên học bài, có khi còn cãi lại mẹ. Từ đó, em tự hứa sẽ chăm ngoan, phụ giúp việc nhà để đền đáp phần nào công ơn sinh thành.
Tóm lại, bằng những hình ảnh so sánh đẹp đẽ và lời khuyên chân thành, bài ca dao đã khắc sâu trong em đạo lý hiếu thảo. Em tin rằng bài ca dao sẽ còn được ngân lên mãi trong mỗi gia đình Việt Nam.
4Trắc nghiệm 15 câu — 3 tầng
- (1) Hình ảnh so sánh “như trái bần trôi” gợi thân phận nhỏ bé, lênh đênh, không biết trôi dạt về đâu.
- (2) Bài ca dao “Thân em như trái bần trôi” khiến em xót xa cho thân phận người phụ nữ xưa.
- (3) Cụm từ “gió dập sóng dồi” càng nhấn mạnh những vất vả, bấp bênh mà họ phải chịu.
- (4) Đọc bài ca dao, em càng trân trọng cuộc sống bình đẳng của phụ nữ hôm nay.
- Bước 1. Câu chủ đề: bài ca dao “Nhiễu điều phủ lấy giá gương” gợi trong em niềm xúc động về tình thương giữa những người cùng một nước.
- Bước 2. Phân tích: tấm nhiễu điều che phủ giá gương là hình ảnh ẩn dụ cho sự đùm bọc, che chở.
- Bước 3. Cảm xúc: bài ca dao có hai câu, gồm một câu sáu chữ và một câu tám chữ.
- Bước 4. Kết: em sẽ biết yêu thương, giúp đỡ mọi người xung quanh.